Scopus atıf nedir ?

Sena

New member
H-indeksi, toplam atıf sayısından farklı bir soruya yanıt verir: Araştırmacının kaç yayını belirli bir atıf eşiğini aşmıştır? Bu yönüyle tek bir çok atıflı makalenin toplam gösterge üzerindeki etkisini sınırlar. Bununla birlikte, h-indeksinin de önemli sınırlılıkları vardır. Araştırmacının kariyer süresinden etkilenir, farklı disiplinlerde doğrudan karşılaştırma için uygun olmayabilir ve çok yüksek atıf almış bir makalenin sonraki atıflarını sınırlı biçimde yansıtır.

Dolayısıyla h-indeksi bir araştırmacının bütün bilimsel değerini açıklayan bir puan değildir. Araştırmanın özgünlüğü, yöntemsel sağlamlığı, toplumsal katkısı ve yetiştirdiği araştırmacılar gibi özellikler bu sayının dışında kalabilir.
[HEADING=1]6. CiteScore, SJR ve SNIP: Dergi Değerlendirmesinde Farklı Yaklaşımlar[/HEADING]
Scopus ekosisteminde kullanılan göstergeler yalnızca makale ve araştırmacı düzeyindeki ölçümlerden oluşmaz. Dergilerin atıf performansını değerlendirmek için farklı amaçlara sahip çeşitli göstergeler de bulunur.

CiteScore, belirli bir dört yıllık dönemde bir dergide yayımlanan uygun yayın türlerinin aldığı atıfları, aynı dönemde yayımlanan ve hesaplamaya dâhil edilen yayın sayısına oranlayarak hesaplanır. Örneğin 2024 CiteScore, 2021–2024 döneminde yayımlanan uygun yayınların aynı dönem içinde aldığı atıflar üzerinden hesaplanır. Hesaplamada makaleler, derlemeler, konferans bildirileri, kitap bölümleri ve veri makaleleri dikkate alınır (Elsevier, CiteScore).

SCImago Journal Rank (SJR), atıfları yalnızca saymakla kalmaz; atıf yapılan kaynağın bilimsel ağ içindeki konumunu da hesaba katan bir yaklaşım kullanır. Source-Normalized Impact per Paper (SNIP) ise bilim alanları arasındaki atıf alışkanlığı farklılıklarını dikkate alarak karşılaştırma yapmayı amaçlar.

Bu göstergelerin birbirinin yerine kullanılmaması gerekir. CiteScore bir derginin belirli bir dönem içindeki ortalama atıf performansını özetlerken SJR atıf ağındaki prestij boyutuna, SNIP ise alanın atıf potansiyeline göre normalize edilmiş etkiye odaklanır.

Dergi seçerken yalnızca tek bir göstergeye bakmak yerine derginin kapsamı, hakemlik politikası, yayın etiği, indekslenme durumu ve hedeflenen okuyucu kitlesi birlikte değerlendirilmelidir. Yüksek bir gösterge, tek başına derginin her araştırma için uygun olduğunu veya makalenin kabul edileceğini garanti etmez.
[HEADING=1]7. Bilimsel Araştırmalarda Yöntem: Atıf Analizi Nasıl Yapılır?[/HEADING]
Atıf verilerinden anlamlı sonuçlar çıkarmak için araştırma yönteminin açık biçimde tanımlanması gerekir. Bibliyometri, bilimsel yayınları ve bunlar arasındaki ilişkileri nicel yöntemlerle inceleyen araştırma alanıdır. Atıf analizi de bibliyometrinin temel yöntemlerinden biridir.

Örnek bir araştırma sorusu şu şekilde kurulabilir: “Türkiye'de yenilenebilir enerji alanında 2019–2024 yılları arasında yayımlanan makalelerin atıf örüntüleri nasıl değişmiştir?”

Bu soruyu incelemek için aşağıdaki yöntem izlenebilir:

1. Araştırma kapsamını belirleme: Konu, tarih aralığı, belge türü ve dil ölçütleri önceden tanımlanır.

2. Veri toplama: Scopus'ta anahtar kelimeler, konu terimleri ve gerekli durumlarda yazar veya kurum bilgileri kullanılarak arama yapılır.

3. Veri temizleme: Yinelenen kayıtlar kontrol edilir; yazar ve kurum adlarındaki farklı yazımlar gözden geçirilir.

4. Göstergeleri belirleme: Yıllık yayın sayısı, toplam atıf, makale başına atıf ve uygun olduğunda alan ağırlıklı atıf etkisi hesaplanır.

5. Karşılaştırma: Farklı yıllar veya gruplar karşılaştırılırken yayın yaşı ve alan farklılıkları dikkate alınır.

6. Sonuçları yorumlama: Sayısal bulgular, araştırma konularının gelişimi ve yayınların içerikleriyle birlikte değerlendirilir.

Önemli olan, yalnızca en çok atıf alan yayınları sıralamak değildir. Atıf ağlarında hangi çalışmaların birbirine bağlandığını, hangi konuların zamanla önem kazandığını ve araştırma iş birliklerinin nasıl geliştiğini incelemek de mümkündür.

Bununla birlikte, Scopus'tan elde edilen veriler bütün bilimsel iletişimi temsil etmeyebilir. Veri tabanının kapsamı, arama stratejisi ve veri toplama tarihi sonuçları etkiler. Bu nedenle araştırmanın yeniden üretilebilir olması için kullanılan arama sorgusunun, filtrelerin, veri toplama tarihinin ve analiz yöntemlerinin raporlanması gerekir.

Yazma
[HEADING=1]8. Scopus Atıflarının Sınırlılıkları ve Bilimsel Güvenilirlik Sorunu[/HEADING]
Atıf göstergelerinin bilimsel değerlendirmede kullanılması, önemli bir avantajın yanında bazı riskleri de beraberinde getirir. En temel sorun, ölçülebilen bir özelliğin araştırmanın bütün değerini temsil ettiği varsayımıdır. Atıf sayısı kolayca hesaplanabilir; ancak bir araştırmanın özgünlüğünü, yöntemsel doğruluğunu, etik niteliğini veya toplumsal yararını aynı kolaylıkla sayısallaştırmak mümkün değildir.

Hicks ve çalışma arkadaşlarının 2015 yılında Nature dergisinde yayımladığı Leiden Manifestosu, araştırma değerlendirmelerinde nicel göstergelerin uzman değerlendirmesini desteklemesi gerektiğini savunur. Manifesto, göstergelerin alan farklılıklarını dikkate almasını, verilerin şeffaf biçimde sunulmasını ve araştırmacıların çalışmalarının kendi bağlamları içerisinde değerlendirilmesini önerir (Hicks ve diğerleri, 2015).

Scopus atıflarının yorumlanmasında öne çıkan sınırlılıklar şunlardır:

Veri tabanı kapsamı: Scopus'ta indekslenmeyen bir dergide yayımlanan değerli bir araştırma, bu veri tabanındaki atıf toplamlarında yeterince görünmeyebilir. Özellikle yerel dillerde yayımlanan çalışmalar ve belirli bölgelere odaklanan araştırmalar bakımından bu durum önemlidir.

Öz atıflar: Bir araştırmacının kendi önceki çalışmalarına kaynak göstermesi bilimsel açıdan meşru olabilir. Yeni bir araştırma, önceki bulguların üzerine inşa edilebilir. Ancak öz atıfların gereksiz biçimde artırılması, göstergeleri yanıltıcı hâle getirebilir. Bu nedenle öz atıfların varlığı kadar, bilimsel gerekçesi de değerlendirilmelidir.

Atıf yanlılığı: Tanınmış araştırmacıların veya köklü kurumların yayınları, bilimsel görünürlük avantajına sahip olabilir. Yeni araştırmacıların çalışmalarının daha az atıf alması, her zaman çalışmalarının daha düşük kalitede olduğu anlamına gelmez.

Alan ve dil farklılıkları: İngilizce yayın yapan ve uluslararası araştırma ağlarına katılan bilim insanlarının çalışmalarına daha geniş bir potansiyel okuyucu kitlesi ulaşabilir. Buna karşılık yerel sağlık sorunları, bölgesel eğitim politikaları veya ulusal hukuk sistemleri üzerine yapılan araştırmaların etkisi, uluslararası atıf sayılarından daha geniş olabilir.

Atıfın olumlu anlam taşımaması: Bir makale metodolojik hataları nedeniyle de yoğun biçimde kaynak gösterilebilir. Dolayısıyla atıf sayısı, araştırmanın ne kadar konuşulduğuna ilişkin bir gösterge olabilir; fakat konuşulma biçimini tek başına açıklamaz.

Bu sınırlılıklar, Scopus'un işe yaramadığı anlamına gelmez. Asıl mesele, göstergeleri hangi soruya yanıt vermek için kullandığımızdır. Bir araştırmanın görünürlüğünü ölçmek istiyorsak atıf sayısı yararlı olabilir. Bilimsel doğruluğunu değerlendirmek istiyorsak makalenin yöntemini, verilerini ve sonuçlarını ayrıca incelememiz gerekir.
[HEADING=1]9. Toplumsal Etki, Empati ve Analitik Düşünce: Atıf Sayılarının Ötesine Geçmek[/HEADING]
Bilimsel değerlendirmede veri odaklı analizlerle toplumsal etkiyi dikkate alan yaklaşımlar arasında denge kurulmalıdır. Atıf sayıları, h-indeksi ve alan ağırlıklı göstergeler araştırma performansının nicel boyutunu anlamaya yardımcı olur. Bununla birlikte bilimsel bilginin gerçek dünyada nasıl kullanıldığı, hangi ihtiyaçlara yanıt verdiği ve kimlerin yaşamını etkilediği de önemlidir.

Örneğin, bir araştırmacının geliştirdiği yeni bir ilaç dağıtım yöntemi kısa sürede çok sayıda akademik atıf alabilir. Başka bir araştırmacının kırsal bölgelerde anne ve çocuk sağlığı hizmetlerine erişimi iyileştiren çalışması ise daha az atıf almasına rağmen sağlık politikalarında önemli değişikliklere katkıda bulunabilir. İkinci çalışmanın etkisini yalnızca atıf sayısıyla değerlendirmek, araştırmanın toplumsal yararını gözden kaçırabilir.
 
Üst