Aylin
New member
Sana Yaranmak Ne Demek? Bir İnsanın Gözüne Girmek Uğruna Kendini Kaybetmek
Arkadaşlar, bugün sizlerle uzun zamandır aklımda olan bir konuyu hikâye üzerinden paylaşmak istiyorum. Belki aranızda bu durumu yaşayanlar vardır, belki de bir başkasının davranışlarında fark edip anlam veremediğiniz bir şeyle karşılaşmışsınızdır. Hani bazı insanlar vardır, karşısındaki kişi ne söylerse söylesin başını sallar, her fikri destekler, kendi düşüncesini söylemekten çekinir. Sanki tek amaçları karşılarındaki insanın gözüne girmek, ondan bir aferin almak ya da onun sevgisini kaybetmemektir. İşte buna günlük hayatta sık sık sana yaranmak diyoruz.
Ama bu davranışın arkasında yalnızca çıkar ilişkisi mi vardır? İnsan gerçekten sevdiği için mi karşısındakini memnun etmeye çalışır, yoksa reddedilmekten korktuğu için mi kendinden vazgeçer?
Bu soruların cevabını ararken sizi küçük bir Anadolu kasabasına, birbirinden farklı karakterlerin yollarının kesiştiği bir hikâyeye götürmek istiyorum. Anlatacağım olaylar kurmaca olsa da içindeki duyguların, hepimizin hayatında bir karşılığı olduğunu düşünüyorum.
1. Bölüm: Herkesi Memnun Etmeye Çalışan Adam
Kasabanın merkezinde, yıllardır aynı yerde duran eski bir saat kulesi vardı. Saat kulesinin karşısındaki çay ocağı ise kasabanın adeta haber merkeziydi. Kim kiminle tartışmış, kimin işi açılmış, kimin oğlu üniversiteyi kazanmış; her şey önce orada konuşulur, sonra sokaklara yayılırdı.
İşte bu çay ocağına her sabah gelenlerden biri de Murat'tı.
Murat otuz sekiz yaşındaydı. Küçük bir yapı malzemeleri dükkânı işletiyordu. İşini iyi bilir, hesap yapmayı sever, karşılaştığı sorunları hızlıca çözebilirdi. Bir müşteri dükkânına gelip bütçesinin yetmediğini söylediğinde hemen alternatif ürünler önerir, bir inşaatta malzeme eksikliği yaşandığında saatlerce uğraşıp çözüm bulurdu.
Fakat Murat'ın kimsenin pek fark etmediği bir alışkanlığı vardı: İnsanların kendisi hakkında ne düşündüğünü fazlasıyla önemsiyordu.
Kasabanın zenginlerinden Nihat Bey dükkâna geldiğinde Murat'ın sesi değişirdi.
Nihat Bey, “Bu yeni ürünler pek kaliteli değilmiş,” dediğinde Murat aslında ürünleri araştırmış ve fiyatına göre oldukça iyi olduklarını görmüş olsa bile hemen cevap verirdi:
“Doğru söylüyorsunuz Nihat Bey. Ben de pek içime sindiremedim zaten.”
Ertesi gün başka bir müşteri aynı ürünleri övdüğünde ise bu kez şöyle derdi:
“Kesinlikle haklısınız. Son zamanlarda piyasadaki en mantıklı seçeneklerden biri bunlar.”
Murat bunu yaparken kendisini yalancı olarak görmüyordu. Ona göre insanlarla iyi geçinmek, ticarette başarılı olmanın bir parçasıydı. Ancak zamanla bir şey değişmeye başladı. İnsanlar Murat'ın düşüncelerine değil, kendi söylediklerine verdiği tepkilere alışmıştı.
Bir gün çay ocağında otururken kasabanın emekli öğretmeni Selim Bey ona şöyle dedi:
“Murat, seninle ne konuşsam bana hak veriyorsun. Merak ediyorum, hiç benimle aynı fikirde olmadığın bir konu var mı?”
Murat güldü.
“Elbette vardır hocam.”
“Peki, neden söylemiyorsun?”
Murat cevap vermek için ağzını açtı ama söyleyecek bir şey bulamadı.
O akşam dükkânı kapatıp eve yürürken Selim Bey'in sözleri aklından çıkmadı. İnsanlarla iyi geçinmeye çalışırken kendi fikirlerini neden saklıyordu? Herkesin kendisini sevmesini istemekle, herkesin kendisini onaylamasını istemek arasında nasıl bir fark vardı?
Belki de insanın en zor fark ettiği şey, başkalarını memnun etmek için gösterdiği çabanın bir noktadan sonra kendi hayatını yönetmeye başlamasıydı.
2. Bölüm: Yaranmak İle İyilik Yapmak Arasındaki İnce Çizgi
Murat'ın eşi Zeynep, kasabadaki bir okulda rehber öğretmen olarak çalışıyordu. İnsanları dinlemeyi severdi ama herkesi haklı bulmak gibi bir alışkanlığı yoktu. Bir öğrencinin yaşadığı sorunu dinlerken hem onun duygularını anlamaya çalışır hem de çözüm üretmesine yardımcı olacak sorular sorardı.
Murat'ın aksine, insanların kendisini sevmesi için her zaman aynı fikirde görünmesi gerektiğine inanmazdı.
Bir akşam yemek yerken Murat, Nihat Bey'in yeni açacağı depo için kendisinden indirim istediğini anlattı.
“Normalde o kadar indirim yapmam mümkün değil,” dedi. “Ama adamın çevresi geniş. Şimdi hayır dersem hakkımda kötü konuşabilir.”
Zeynep kaşığını bıraktı.
“Peki, senin işin zarar ederse ne olacak?”
“Bir şekilde telafi ederim.”
“Her seferinde mi?”
Murat sustu.
Zeynep devam etti:
“Birine yardımcı olmak başka, onun gözünde değerli görünmek için kendine zarar vermek başka. Sen Nihat Bey'e gerçekten yardım etmek mi istiyorsun, yoksa onun seni beğenmesini mi istiyorsun?”
Bu soru Murat'ın hoşuna gitmedi. Çünkü cevabı kendisinin bile duymak istemediği kadar açıktı.
Zeynep onun kötü niyetli olmadığını biliyordu. Murat ailesine bağlı, çalışkan ve sorumluluk sahibi bir adamdı. Fakat başkalarının takdirini kazanmak uğruna kendi sınırlarını ihmal ediyordu.
Burada önemli bir ayrım var arkadaşlar: Her iyilik yaranmak değildir. İnsan sevdiği birine yardım edebilir, bir arkadaşını mutlu etmek için fedakârlık yapabilir, bir anlaşmazlıkta karşı tarafı anlamaya çalışabilir. Bunlar sağlıklı ilişkilerin doğal parçalarıdır.
Yaranmak ise çoğu zaman başka bir beklentiyi gizlice taşır. Kişi, karşısındakinin onayını kazanmak, eleştiriden kaçınmak, bir çıkar elde etmek veya dışlanmamak için davranışlarını sürekli onun isteklerine göre şekillendirir.
Üstelik bu davranış her zaman bilinçli bir planın sonucu değildir. Bazı insanlar çocukluklarından itibaren itiraz etmenin sorun çıkardığını öğrenir. Bazıları sevgiyi başarıya bağlayan ailelerde büyür. Bazıları da geçmişte yaşadığı reddedilme deneyimleri yüzünden insanları memnun etmeyi bir güvenlik yöntemi hâline getirir.
Elbette herkesi memnun etmeye çalışmanın tek bir nedeni yoktur. Kimi insan çıkar peşindedir, kimi korkar, kimi de iyi niyetle başladığı bir alışkanlığın içinde kendisini kaybeder.
Sizce bir insanın davranışının arkasındaki niyeti anlamak için söylediklerine mi, yoksa zaman içinde gösterdiği tutarlılığa mı bakmak gerekir?
3. Bölüm: Kasabayı Değiştirecek Bir Karar
Aradan birkaç hafta geçti. Kasabanın belediyesi, eski pazar yerini yenilemek için bir proje hazırladı. Proje kapsamında küçük esnafın kullandığı bazı dükkânlar kaldırılacak, yerine daha büyük ve modern bir ticaret alanı yapılacaktı.
Belediyenin düzenlediği toplantıya esnaf, mühendisler ve mahalle sakinleri katıldı. Murat da toplantıdaydı. Yeni projenin bazı yönlerini beğenmişti. Özellikle yolların düzenlenmesi ve yük indirme alanlarının genişletilmesi, esnafın işini kolaylaştırabilirdi.
Ancak projede ciddi bir sorun görüyordu: Küçük dükkânların bir bölümü güneş almayan, dar bir alana taşınacaktı. Üstelik yeni yerlerin kira bedelleri bazı esnaf için karşılanamayacak kadar yüksekti.
Toplantıda söz alan belediye yetkilisi, “Bu proje herkes için daha iyi olacak,” dedi.
Ardından Nihat Bey ayağa kalktı.
“Bence de çok doğru bir karar. Kasabamızın gelişmesi gerekiyor.”
Murat'ın içinde bir şey kıpırdadı. Nihat Bey'in fikrine katılmıyordu. Buna rağmen başını sallamaya başladı. Tam o sırada yanında oturan elektrikçi Cem, ona eğilip fısıldadı:
“Senin de dükkânın var. Bu şartlarda taşınmak sana mantıklı geliyor mu?”
Murat önce cevap vermedi. Sonra önündeki dosyayı açtı. Taşınma maliyetlerini, yeni kira bedellerini ve dükkânların büyüklüklerini hesaplamıştı. Rakamlar ortadaydı.
Ayağa kalktı.
“Projenin bazı tarafları gerçekten iyi,” dedi. “Ama küçük esnafın maliyetlerini hesaba katmadan karar verirsek birkaç yıl sonra burada yalnızca büyük işletmeler kalabilir. Yük indirme alanları konusunda bir önerim var. Ayrıca kira bedelleri için farklı bir düzenleme yapılabilir.”
Salonda kısa bir sessizlik oldu.
Nihat Bey kaşlarını çattı.
“Her yeniliğe karşı çıkarsak bu kasaba nasıl gelişecek?”
Murat'ın eski alışkanlığı hemen devreye girdi. İçinden, “Şimdi geri adım at. Adamı kızdırma,” diye geçirdi.
Fakat bu kez devam etti:
“Ben yeniliğe karşı çıkmıyorum. Projenin daha iyi işlemesini sağlayacak bir çözüm öneriyorum. Eksik gördüğüm noktaları söylemem, projeyi kötülemek anlamına gelmez.”
Bu sözlerden sonra toplantı tartışmaya dönüştü. Bazıları Murat'ı destekledi, bazıları ise onun gereksiz yere sorun çıkardığını düşündü. Ancak belediyedeki mühendislerden biri önerilerini not aldı ve küçük esnafın maliyetlerini incelemek üzere yeni bir çalışma yapılmasını istedi.
Murat eve dönerken hem rahatlamış hem de huzursuz hissediyordu.
İlk kez birinin gözünden düşme ihtimalini göze almıştı. Üstelik bunu kavga ederek değil, düşüncesini açıkça ortaya koyarak yapmıştı.
O gece Zeynep'e toplantıyı anlattığında eşi gülümsedi.
“Bak, hem kendi fikrini söyledin hem de çözüm önerdin.”
Murat başını salladı.
“Evet. Sanırım bugüne kadar anlaşmazlık çıkmasın diye sustuğum birçok konuda aslında konuşmam gerekiyormuş.”
Zeynep'in cevabı kısa oldu:
“Bazen bir ilişkiyi korumanın yolu, her şeye evet demek değil; sorunları konuşabilecek kadar güven oluşturmaktır.”
4. Bölüm: Erkekler Çözüm Ararken, Kadınlar İlişkileri mi Korur?
Kasabadaki toplantının ardından Murat'ın hikâyesi, insanların davranışlarını yorumlama biçimleri üzerine de düşünmesine neden oldu.
Bir akşam Zeynep'in arkadaşı Derya ile eşi Murat'ın iş ortağı Faruk, evlerinde misafir oldu. Sohbet sırasında konu toplantıya geldi.
Faruk, “Ben olsam daha baştan bütün maliyetleri çıkarır, belediyeye somut bir plan sunardım,” dedi. “Duygusal tartışmaların içinde kaybolmaya gerek yok.”
Derya ise şöyle karşılık verdi:
Arkadaşlar, bugün sizlerle uzun zamandır aklımda olan bir konuyu hikâye üzerinden paylaşmak istiyorum. Belki aranızda bu durumu yaşayanlar vardır, belki de bir başkasının davranışlarında fark edip anlam veremediğiniz bir şeyle karşılaşmışsınızdır. Hani bazı insanlar vardır, karşısındaki kişi ne söylerse söylesin başını sallar, her fikri destekler, kendi düşüncesini söylemekten çekinir. Sanki tek amaçları karşılarındaki insanın gözüne girmek, ondan bir aferin almak ya da onun sevgisini kaybetmemektir. İşte buna günlük hayatta sık sık sana yaranmak diyoruz.
Ama bu davranışın arkasında yalnızca çıkar ilişkisi mi vardır? İnsan gerçekten sevdiği için mi karşısındakini memnun etmeye çalışır, yoksa reddedilmekten korktuğu için mi kendinden vazgeçer?
Bu soruların cevabını ararken sizi küçük bir Anadolu kasabasına, birbirinden farklı karakterlerin yollarının kesiştiği bir hikâyeye götürmek istiyorum. Anlatacağım olaylar kurmaca olsa da içindeki duyguların, hepimizin hayatında bir karşılığı olduğunu düşünüyorum.
1. Bölüm: Herkesi Memnun Etmeye Çalışan Adam
Kasabanın merkezinde, yıllardır aynı yerde duran eski bir saat kulesi vardı. Saat kulesinin karşısındaki çay ocağı ise kasabanın adeta haber merkeziydi. Kim kiminle tartışmış, kimin işi açılmış, kimin oğlu üniversiteyi kazanmış; her şey önce orada konuşulur, sonra sokaklara yayılırdı.
İşte bu çay ocağına her sabah gelenlerden biri de Murat'tı.
Murat otuz sekiz yaşındaydı. Küçük bir yapı malzemeleri dükkânı işletiyordu. İşini iyi bilir, hesap yapmayı sever, karşılaştığı sorunları hızlıca çözebilirdi. Bir müşteri dükkânına gelip bütçesinin yetmediğini söylediğinde hemen alternatif ürünler önerir, bir inşaatta malzeme eksikliği yaşandığında saatlerce uğraşıp çözüm bulurdu.
Fakat Murat'ın kimsenin pek fark etmediği bir alışkanlığı vardı: İnsanların kendisi hakkında ne düşündüğünü fazlasıyla önemsiyordu.
Kasabanın zenginlerinden Nihat Bey dükkâna geldiğinde Murat'ın sesi değişirdi.
Nihat Bey, “Bu yeni ürünler pek kaliteli değilmiş,” dediğinde Murat aslında ürünleri araştırmış ve fiyatına göre oldukça iyi olduklarını görmüş olsa bile hemen cevap verirdi:
“Doğru söylüyorsunuz Nihat Bey. Ben de pek içime sindiremedim zaten.”
Ertesi gün başka bir müşteri aynı ürünleri övdüğünde ise bu kez şöyle derdi:
“Kesinlikle haklısınız. Son zamanlarda piyasadaki en mantıklı seçeneklerden biri bunlar.”
Murat bunu yaparken kendisini yalancı olarak görmüyordu. Ona göre insanlarla iyi geçinmek, ticarette başarılı olmanın bir parçasıydı. Ancak zamanla bir şey değişmeye başladı. İnsanlar Murat'ın düşüncelerine değil, kendi söylediklerine verdiği tepkilere alışmıştı.
Bir gün çay ocağında otururken kasabanın emekli öğretmeni Selim Bey ona şöyle dedi:
“Murat, seninle ne konuşsam bana hak veriyorsun. Merak ediyorum, hiç benimle aynı fikirde olmadığın bir konu var mı?”
Murat güldü.
“Elbette vardır hocam.”
“Peki, neden söylemiyorsun?”
Murat cevap vermek için ağzını açtı ama söyleyecek bir şey bulamadı.
O akşam dükkânı kapatıp eve yürürken Selim Bey'in sözleri aklından çıkmadı. İnsanlarla iyi geçinmeye çalışırken kendi fikirlerini neden saklıyordu? Herkesin kendisini sevmesini istemekle, herkesin kendisini onaylamasını istemek arasında nasıl bir fark vardı?
Belki de insanın en zor fark ettiği şey, başkalarını memnun etmek için gösterdiği çabanın bir noktadan sonra kendi hayatını yönetmeye başlamasıydı.
2. Bölüm: Yaranmak İle İyilik Yapmak Arasındaki İnce Çizgi
Murat'ın eşi Zeynep, kasabadaki bir okulda rehber öğretmen olarak çalışıyordu. İnsanları dinlemeyi severdi ama herkesi haklı bulmak gibi bir alışkanlığı yoktu. Bir öğrencinin yaşadığı sorunu dinlerken hem onun duygularını anlamaya çalışır hem de çözüm üretmesine yardımcı olacak sorular sorardı.
Murat'ın aksine, insanların kendisini sevmesi için her zaman aynı fikirde görünmesi gerektiğine inanmazdı.
Bir akşam yemek yerken Murat, Nihat Bey'in yeni açacağı depo için kendisinden indirim istediğini anlattı.
“Normalde o kadar indirim yapmam mümkün değil,” dedi. “Ama adamın çevresi geniş. Şimdi hayır dersem hakkımda kötü konuşabilir.”
Zeynep kaşığını bıraktı.
“Peki, senin işin zarar ederse ne olacak?”
“Bir şekilde telafi ederim.”
“Her seferinde mi?”
Murat sustu.
Zeynep devam etti:
“Birine yardımcı olmak başka, onun gözünde değerli görünmek için kendine zarar vermek başka. Sen Nihat Bey'e gerçekten yardım etmek mi istiyorsun, yoksa onun seni beğenmesini mi istiyorsun?”
Bu soru Murat'ın hoşuna gitmedi. Çünkü cevabı kendisinin bile duymak istemediği kadar açıktı.
Zeynep onun kötü niyetli olmadığını biliyordu. Murat ailesine bağlı, çalışkan ve sorumluluk sahibi bir adamdı. Fakat başkalarının takdirini kazanmak uğruna kendi sınırlarını ihmal ediyordu.
Burada önemli bir ayrım var arkadaşlar: Her iyilik yaranmak değildir. İnsan sevdiği birine yardım edebilir, bir arkadaşını mutlu etmek için fedakârlık yapabilir, bir anlaşmazlıkta karşı tarafı anlamaya çalışabilir. Bunlar sağlıklı ilişkilerin doğal parçalarıdır.
Yaranmak ise çoğu zaman başka bir beklentiyi gizlice taşır. Kişi, karşısındakinin onayını kazanmak, eleştiriden kaçınmak, bir çıkar elde etmek veya dışlanmamak için davranışlarını sürekli onun isteklerine göre şekillendirir.
Üstelik bu davranış her zaman bilinçli bir planın sonucu değildir. Bazı insanlar çocukluklarından itibaren itiraz etmenin sorun çıkardığını öğrenir. Bazıları sevgiyi başarıya bağlayan ailelerde büyür. Bazıları da geçmişte yaşadığı reddedilme deneyimleri yüzünden insanları memnun etmeyi bir güvenlik yöntemi hâline getirir.
Elbette herkesi memnun etmeye çalışmanın tek bir nedeni yoktur. Kimi insan çıkar peşindedir, kimi korkar, kimi de iyi niyetle başladığı bir alışkanlığın içinde kendisini kaybeder.
Sizce bir insanın davranışının arkasındaki niyeti anlamak için söylediklerine mi, yoksa zaman içinde gösterdiği tutarlılığa mı bakmak gerekir?
3. Bölüm: Kasabayı Değiştirecek Bir Karar
Aradan birkaç hafta geçti. Kasabanın belediyesi, eski pazar yerini yenilemek için bir proje hazırladı. Proje kapsamında küçük esnafın kullandığı bazı dükkânlar kaldırılacak, yerine daha büyük ve modern bir ticaret alanı yapılacaktı.
Belediyenin düzenlediği toplantıya esnaf, mühendisler ve mahalle sakinleri katıldı. Murat da toplantıdaydı. Yeni projenin bazı yönlerini beğenmişti. Özellikle yolların düzenlenmesi ve yük indirme alanlarının genişletilmesi, esnafın işini kolaylaştırabilirdi.
Ancak projede ciddi bir sorun görüyordu: Küçük dükkânların bir bölümü güneş almayan, dar bir alana taşınacaktı. Üstelik yeni yerlerin kira bedelleri bazı esnaf için karşılanamayacak kadar yüksekti.
Toplantıda söz alan belediye yetkilisi, “Bu proje herkes için daha iyi olacak,” dedi.
Ardından Nihat Bey ayağa kalktı.
“Bence de çok doğru bir karar. Kasabamızın gelişmesi gerekiyor.”
Murat'ın içinde bir şey kıpırdadı. Nihat Bey'in fikrine katılmıyordu. Buna rağmen başını sallamaya başladı. Tam o sırada yanında oturan elektrikçi Cem, ona eğilip fısıldadı:
“Senin de dükkânın var. Bu şartlarda taşınmak sana mantıklı geliyor mu?”
Murat önce cevap vermedi. Sonra önündeki dosyayı açtı. Taşınma maliyetlerini, yeni kira bedellerini ve dükkânların büyüklüklerini hesaplamıştı. Rakamlar ortadaydı.
Ayağa kalktı.
“Projenin bazı tarafları gerçekten iyi,” dedi. “Ama küçük esnafın maliyetlerini hesaba katmadan karar verirsek birkaç yıl sonra burada yalnızca büyük işletmeler kalabilir. Yük indirme alanları konusunda bir önerim var. Ayrıca kira bedelleri için farklı bir düzenleme yapılabilir.”
Salonda kısa bir sessizlik oldu.
Nihat Bey kaşlarını çattı.
“Her yeniliğe karşı çıkarsak bu kasaba nasıl gelişecek?”
Murat'ın eski alışkanlığı hemen devreye girdi. İçinden, “Şimdi geri adım at. Adamı kızdırma,” diye geçirdi.
Fakat bu kez devam etti:
“Ben yeniliğe karşı çıkmıyorum. Projenin daha iyi işlemesini sağlayacak bir çözüm öneriyorum. Eksik gördüğüm noktaları söylemem, projeyi kötülemek anlamına gelmez.”
Bu sözlerden sonra toplantı tartışmaya dönüştü. Bazıları Murat'ı destekledi, bazıları ise onun gereksiz yere sorun çıkardığını düşündü. Ancak belediyedeki mühendislerden biri önerilerini not aldı ve küçük esnafın maliyetlerini incelemek üzere yeni bir çalışma yapılmasını istedi.
Murat eve dönerken hem rahatlamış hem de huzursuz hissediyordu.
İlk kez birinin gözünden düşme ihtimalini göze almıştı. Üstelik bunu kavga ederek değil, düşüncesini açıkça ortaya koyarak yapmıştı.
O gece Zeynep'e toplantıyı anlattığında eşi gülümsedi.
“Bak, hem kendi fikrini söyledin hem de çözüm önerdin.”
Murat başını salladı.
“Evet. Sanırım bugüne kadar anlaşmazlık çıkmasın diye sustuğum birçok konuda aslında konuşmam gerekiyormuş.”
Zeynep'in cevabı kısa oldu:
“Bazen bir ilişkiyi korumanın yolu, her şeye evet demek değil; sorunları konuşabilecek kadar güven oluşturmaktır.”
4. Bölüm: Erkekler Çözüm Ararken, Kadınlar İlişkileri mi Korur?
Kasabadaki toplantının ardından Murat'ın hikâyesi, insanların davranışlarını yorumlama biçimleri üzerine de düşünmesine neden oldu.
Bir akşam Zeynep'in arkadaşı Derya ile eşi Murat'ın iş ortağı Faruk, evlerinde misafir oldu. Sohbet sırasında konu toplantıya geldi.
Faruk, “Ben olsam daha baştan bütün maliyetleri çıkarır, belediyeye somut bir plan sunardım,” dedi. “Duygusal tartışmaların içinde kaybolmaya gerek yok.”
Derya ise şöyle karşılık verdi: