Tolga
New member
REDİF ÖRNEK NEDİR? ŞİİRLERDE KELİMELERİN GİZLİ BULUŞMASI
Selam arkadaşlar! Bugün Türk edebiyatının bazen öğrencilerin uykusunu kaçıran, bazen de şiir yazanların yüzünü güldüren konularından biriyle karşınızdayım: Redif! İlk duyduğumda ben de bunun yeni çıkan bir telefon modeli ya da gizli bir edebiyat kulübünün şifresi olduğunu düşünmüştüm. Meğer şiirlerin sonunda birbirine göz kırpan kelimelerin oluşturduğu edebî bir uyummuş. Üstelik doğru anladığınızda şiir sorularını çözmek, sandığınızdan çok daha kolay hale geliyor.
Peki redif tam olarak nedir? Kafiye ile arasındaki fark nasıl anlaşılır? Bir şiirin sonundaki kelimeler birbirine benziyorsa hemen redif mi diyeceğiz, yoksa önce biraz dedektiflik mi yapacağız? Gelin, konuyu hem örneklerle hem de günlük hayattan benzetmelerle inceleyelim. Arada kendi şiirimizi yazmaya da çalışırız; kötü olursa suçu ilham perisine atarız!
1. REDİF NEDİR? ÖNCE İŞİN TEMELİNİ ANLAYALIM
Redif, şiirde dizelerin sonunda bulunan ve görevleri ile anlamları aynı olan eklerin, kelimelerin veya kelime gruplarının tekrarlanmasıdır. Türk şiirinde ahenk oluşturan önemli unsurlardan biridir. Şairler redif sayesinde şiirlerinde ritim, bütünlük ve anlatım gücü oluşturabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrıntı var: İki kelimenin sonunun birbirine benzemesi, onların mutlaka redif olduğu anlamına gelmez. Tekrar eden bölümün aynı görevde ve aynı anlamda kullanılması gerekir.
Örneğin:
Dağların ardında seni beklerim,
Gecenin içinde seni özlerim.
Bu dizelerdeki “beklerim” ve “özlerim” kelimelerinin sonundaki “-im” bölümü, ilk bakışta redif gibi görünebilir. Ancak çözümleme yaparken kelimelerin yapısını ve eklerin görevlerini incelemeliyiz. Her iki kelimede de “-im” aynı işlevde bir ek değildir; bu nedenle yalnızca harf benzerliğine bakarak karar vermek doğru olmaz.
Daha açık bir örnek verelim:
Bahçede açtı güzel çiçekler,
Gökyüzünde süzüldü kelebekler.
Burada “çiçekler” ve “kelebekler” kelimelerinin sonundaki “-ler” eki, çoğul eki olarak aynı görevde kullanılmıştır. Dolayısıyla “-ler” rediftir. Ondan önceki ses benzerlikleri ise ayrıca değerlendirilir.
Kısacası redif, şiirde aynı seslerin rastgele yan yana gelmesi değil, aynı görevdeki dil unsurlarının tekrarlanmasıdır.
2. REDİF ÖRNEKLERİ: ŞİİRİN SONUNDA NELER OLUYOR?
Teoriyi biraz kenara bırakalım ve örneklerle ilerleyelim. Çünkü edebiyat bazen anlatılınca karmaşık, örnek görünce ise şaşırtıcı derecede anlaşılır olabilir.
Örnek 1: Ek halinde redif
Yollar uzar önümde her gün,
Bir umut doğar yeniden her gün.
Bu örnekte “gün” kelimesi iki dizede de aynı biçimde ve aynı anlamda tekrar edilmiştir. Dolayısıyla “gün” sözcüğü rediftir.
Örnek 2: Kelime halinde redif
Bir gün yeniden güleceğim sana,
Bütün hikâyemi anlatacağım sana.
Burada “sana” kelimesi iki dize sonunda aynen tekrar edilmiştir. Kelimelerin hem biçimi hem de cümledeki görevi aynıdır. Bu nedenle “sana” redif olarak değerlendirilir.
Örnek 3: Ek ve kafiye birlikte
Gözlerimde büyür gecelerim,
Kalbimde saklıdır hecelerim.
Bu örnekte “gecelerim” ve “hecelerim” kelimelerini sondan başlayarak inceleyelim. Her iki kelimede de “-lerim” bölümünün aynı görevde olduğu bir çözümleme yapılabiliyorsa bu bölüm redif olarak ayrılır. Geriye kalan “gece” ve “hece” bölümlerindeki ses benzerliği ise kafiye incelemesine konu olur.
Ancak önemli bir not: Şiir sorularında ekleri ayırırken kelimelerin gerçek yapısına ve eklerin görevlerine dikkat etmek gerekir. Birbirine benzeyen her son ek, otomatik olarak redif kabul edilemez.
3. REDİF VE KAFİYE ARASINDAKİ FARK NEDİR?
İşte öğrencilerin en çok karıştırdığı bölüm! Redif ile kafiye, şiirde ahengi sağlayan iki önemli unsurdur. Birbirlerine komşu gibi görünürler ama aynı evde yaşayan ikiz kardeşler değillerdir.
Kafiye, dize sonlarında bulunan ve görevleri aynı olmayan kelimelerin sonlarındaki ses benzerliğidir. Redif ise aynı görev ve anlamla tekrarlanan eklerden, kelimelerden veya kelime gruplarından oluşur.
Örneğin:
Bahçemde açtı kırmızı güller,
Pencereme kondu güzel bülbüller.
Burada kelimelerin sonundaki “-ler” çoğul eki aynı görevde kullanılmıştır. Bu bölüm rediftir. Ekler ayrıldıktan sonra kalan bölümlerdeki ses benzerlikleri ise ayrıca incelenir.
Redif ile kafiyeyi ayırmanın en güvenilir yolu, dizelerin sonundan başlayarak geriye doğru ilerlemektir.
Önce aynı görevde kullanılan ekleri belirleyin. Ardından aynı kelime veya kelime grubu biçimindeki tekrarları inceleyin. Bunları ayırdıktan sonra kalan ses benzerliklerine bakın.
Bu yöntemi alışkanlık haline getirirseniz şiir sorularında rastgele tahmin yapmak zorunda kalmazsınız. Yani edebiyat sorusunu çözerken fal bakmak yerine dil bilgisi kullanabilirsiniz. Hem daha bilimsel hem de fincan yıkama derdi yok!
4. REDİF NASIL BULUNUR? KÜÇÜK BİR EDEBİYAT DEDEKTİFLİĞİ
Redif bulmak için karmaşık formüllere ihtiyacınız yok. Biraz dikkat, birkaç temel bilgi ve doğru bir inceleme sırası yeterlidir.
Birinci adım: Dize sonlarını belirleyin.
Öncelikle şiirin dizelerinin sonundaki kelimeleri bulun. Redif ve kafiye incelemesi genellikle bu kelimeler üzerinden yapılır.
İkinci adım: Son kelimeleri karşılaştırın.
Kelimelerin sonundaki harflerin benzer olup olmadığına bakın. Ancak burada yalnızca yazılış benzerliğiyle yetinmeyin.
Üçüncü adım: Eklerin görevlerini inceleyin.
Örneğin iki kelimenin sonunda da çoğul eki varsa ve bu ek aynı görevde kullanılmışsa redif olabilir. Fakat biri iyelik eki, diğeri farklı bir görevde kullanılan başka bir ekse yalnızca biçim benzerliği nedeniyle redif diyemeyiz.
Dördüncü adım: Tekrarlanan kelimeleri kontrol edin.
Aynı kelime veya kelime grubu, dizelerin sonunda aynı anlam ve görevle tekrarlanıyorsa redif oluşturabilir.
Beşinci adım: Geriye kalan sesleri inceleyin.
Redifi ayırdıktan sonra geriye kalan ortak sesler varsa bunların kafiye oluşturup oluşturmadığını değerlendirin.
Bu yöntemi uygularken kendinize şu soruyu sorun: “Bu bölüm, kelimenin sonuna yalnızca benzediği için mi geldi, yoksa aynı dil bilgisel görevle mi kullanıldı?”
Cevabınız ikinci seçenekse redif olma ihtimalini değerlendirebilirsiniz.
5. REDİF TÜRLERİ VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR
Redifler, tekrar edilen dil unsuruna göre farklı biçimlerde karşımıza çıkar.
Ek halinde redif
Dize sonlarında aynı görevle kullanılan eklerin tekrarlanmasıyla oluşur. Çoğul ekleri, kişi ekleri ve bazı zaman ekleri, uygun örneklerde redif olabilir.
Örneğin:
Yollarda aradım izlerini,
Düşlerimde sakladım sözlerini.
Bu dizelerdeki kelimelerin son ekleri, görevleri bakımından incelenerek redif belirlenebilir. Burada önemli olan, yalnızca aynı harfleri görmek değil, eklerin kelimelere kattığı anlamı ve dil bilgisel işlevi değerlendirmektir.
Kelime halinde redif
Aynı kelimenin dizelerin sonunda tekrarlanmasıyla oluşur.
Örneğin:
Güzel günler gelecek elbet,
Bir umut doğacak elbet.
“elbet” sözcüğü iki dizede de aynı anlamda ve aynı görevde kullanıldığı için rediftir.
Kelime grubu halinde redif
Bazen yalnızca tek bir kelime değil, birden fazla kelimeden oluşan bir ifade tekrarlanır.
Örneğin:
Yolun sonu görünür bir gün,
Bütün dertler unutulur bir gün.
Burada “bir gün” kelime grubu aynı anlam ve görevle tekrarlandığından redif oluşturur.
Şunu da unutmamak gerekir: Şiirin biçimi, kullanılan dil ve kelimelerin cümledeki işlevi önemlidir. Her tekrarı otomatik biçimde redif saymak doğru bir yaklaşım değildir.
6. GÜNLÜK HAYATTAN REDİF: BİRİMİZ PLANI YAPAR, DİĞERİMİZ İNSANLARI DÜŞÜNÜR
Redifi yalnızca ders kitabının sayfaları arasında aramak zorunda değiliz. Günlük hayattaki tekrarlar da konuyu anlamak için eğlenceli bir başlangıç olabilir.
Diyelim ki bir arkadaş grubuyla hafta sonu planı yapıyorsunuz. Murat, bütün seçenekleri bir tabloya döküyor: ulaşım, bütçe, saat, mesafe ve hava durumu. Her ihtimale karşı bir B planı, hatta işler ters giderse kullanılacak bir C planı hazırlıyor. Bir noktada arkadaşları kahve içmek isterken Murat'ın elinde küçük çaplı bir lojistik operasyon dosyası oluşuyor.
Zeynep ise gruptaki herkesin fikrini soruyor. Bir arkadaşının kalabalıkta yorulacağını, diğerinin bütçesini aşmak istemediğini, bir başkasının da uzun zamandır görüşemedikleri için sohbet etmek istediğini hatırlıyor. Planın yalnızca uygulanabilir olmasına değil, herkesin kendini iyi hissetmesine de dikkat ediyor.
Bu iki yaklaşımın bir araya gelmesiyle hem mantıklı hem de keyifli bir plan ortaya çıkabilir. Üstelik aynı stratejik veya empatik yaklaşımı herkes gösterebilir; bunlar cinsiyete bağlı kesin özellikler değildir. İnsanların kişilikleri, deneyimleri, ihtiyaçları ve içinde bulundukları koşullar çok daha belirleyicidir.
Şimdi bunu redifle ilişkilendirelim. Bir şiirin sonundaki tekrarları incelerken de hem sistematik düşünmeye hem de bağlamı anlamaya ihtiyacımız vardır. Yalnızca harfleri saymak yetmez; kelimenin ne yaptığını, ne anlattığını da düşünmeliyiz.
Selam arkadaşlar! Bugün Türk edebiyatının bazen öğrencilerin uykusunu kaçıran, bazen de şiir yazanların yüzünü güldüren konularından biriyle karşınızdayım: Redif! İlk duyduğumda ben de bunun yeni çıkan bir telefon modeli ya da gizli bir edebiyat kulübünün şifresi olduğunu düşünmüştüm. Meğer şiirlerin sonunda birbirine göz kırpan kelimelerin oluşturduğu edebî bir uyummuş. Üstelik doğru anladığınızda şiir sorularını çözmek, sandığınızdan çok daha kolay hale geliyor.
Peki redif tam olarak nedir? Kafiye ile arasındaki fark nasıl anlaşılır? Bir şiirin sonundaki kelimeler birbirine benziyorsa hemen redif mi diyeceğiz, yoksa önce biraz dedektiflik mi yapacağız? Gelin, konuyu hem örneklerle hem de günlük hayattan benzetmelerle inceleyelim. Arada kendi şiirimizi yazmaya da çalışırız; kötü olursa suçu ilham perisine atarız!
1. REDİF NEDİR? ÖNCE İŞİN TEMELİNİ ANLAYALIM
Redif, şiirde dizelerin sonunda bulunan ve görevleri ile anlamları aynı olan eklerin, kelimelerin veya kelime gruplarının tekrarlanmasıdır. Türk şiirinde ahenk oluşturan önemli unsurlardan biridir. Şairler redif sayesinde şiirlerinde ritim, bütünlük ve anlatım gücü oluşturabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrıntı var: İki kelimenin sonunun birbirine benzemesi, onların mutlaka redif olduğu anlamına gelmez. Tekrar eden bölümün aynı görevde ve aynı anlamda kullanılması gerekir.
Örneğin:
Dağların ardında seni beklerim,
Gecenin içinde seni özlerim.
Bu dizelerdeki “beklerim” ve “özlerim” kelimelerinin sonundaki “-im” bölümü, ilk bakışta redif gibi görünebilir. Ancak çözümleme yaparken kelimelerin yapısını ve eklerin görevlerini incelemeliyiz. Her iki kelimede de “-im” aynı işlevde bir ek değildir; bu nedenle yalnızca harf benzerliğine bakarak karar vermek doğru olmaz.
Daha açık bir örnek verelim:
Bahçede açtı güzel çiçekler,
Gökyüzünde süzüldü kelebekler.
Burada “çiçekler” ve “kelebekler” kelimelerinin sonundaki “-ler” eki, çoğul eki olarak aynı görevde kullanılmıştır. Dolayısıyla “-ler” rediftir. Ondan önceki ses benzerlikleri ise ayrıca değerlendirilir.
Kısacası redif, şiirde aynı seslerin rastgele yan yana gelmesi değil, aynı görevdeki dil unsurlarının tekrarlanmasıdır.
2. REDİF ÖRNEKLERİ: ŞİİRİN SONUNDA NELER OLUYOR?
Teoriyi biraz kenara bırakalım ve örneklerle ilerleyelim. Çünkü edebiyat bazen anlatılınca karmaşık, örnek görünce ise şaşırtıcı derecede anlaşılır olabilir.
Örnek 1: Ek halinde redif
Yollar uzar önümde her gün,
Bir umut doğar yeniden her gün.
Bu örnekte “gün” kelimesi iki dizede de aynı biçimde ve aynı anlamda tekrar edilmiştir. Dolayısıyla “gün” sözcüğü rediftir.
Örnek 2: Kelime halinde redif
Bir gün yeniden güleceğim sana,
Bütün hikâyemi anlatacağım sana.
Burada “sana” kelimesi iki dize sonunda aynen tekrar edilmiştir. Kelimelerin hem biçimi hem de cümledeki görevi aynıdır. Bu nedenle “sana” redif olarak değerlendirilir.
Örnek 3: Ek ve kafiye birlikte
Gözlerimde büyür gecelerim,
Kalbimde saklıdır hecelerim.
Bu örnekte “gecelerim” ve “hecelerim” kelimelerini sondan başlayarak inceleyelim. Her iki kelimede de “-lerim” bölümünün aynı görevde olduğu bir çözümleme yapılabiliyorsa bu bölüm redif olarak ayrılır. Geriye kalan “gece” ve “hece” bölümlerindeki ses benzerliği ise kafiye incelemesine konu olur.
Ancak önemli bir not: Şiir sorularında ekleri ayırırken kelimelerin gerçek yapısına ve eklerin görevlerine dikkat etmek gerekir. Birbirine benzeyen her son ek, otomatik olarak redif kabul edilemez.
3. REDİF VE KAFİYE ARASINDAKİ FARK NEDİR?
İşte öğrencilerin en çok karıştırdığı bölüm! Redif ile kafiye, şiirde ahengi sağlayan iki önemli unsurdur. Birbirlerine komşu gibi görünürler ama aynı evde yaşayan ikiz kardeşler değillerdir.
Kafiye, dize sonlarında bulunan ve görevleri aynı olmayan kelimelerin sonlarındaki ses benzerliğidir. Redif ise aynı görev ve anlamla tekrarlanan eklerden, kelimelerden veya kelime gruplarından oluşur.
Örneğin:
Bahçemde açtı kırmızı güller,
Pencereme kondu güzel bülbüller.
Burada kelimelerin sonundaki “-ler” çoğul eki aynı görevde kullanılmıştır. Bu bölüm rediftir. Ekler ayrıldıktan sonra kalan bölümlerdeki ses benzerlikleri ise ayrıca incelenir.
Redif ile kafiyeyi ayırmanın en güvenilir yolu, dizelerin sonundan başlayarak geriye doğru ilerlemektir.
Önce aynı görevde kullanılan ekleri belirleyin. Ardından aynı kelime veya kelime grubu biçimindeki tekrarları inceleyin. Bunları ayırdıktan sonra kalan ses benzerliklerine bakın.
Bu yöntemi alışkanlık haline getirirseniz şiir sorularında rastgele tahmin yapmak zorunda kalmazsınız. Yani edebiyat sorusunu çözerken fal bakmak yerine dil bilgisi kullanabilirsiniz. Hem daha bilimsel hem de fincan yıkama derdi yok!
4. REDİF NASIL BULUNUR? KÜÇÜK BİR EDEBİYAT DEDEKTİFLİĞİ
Redif bulmak için karmaşık formüllere ihtiyacınız yok. Biraz dikkat, birkaç temel bilgi ve doğru bir inceleme sırası yeterlidir.
Birinci adım: Dize sonlarını belirleyin.
Öncelikle şiirin dizelerinin sonundaki kelimeleri bulun. Redif ve kafiye incelemesi genellikle bu kelimeler üzerinden yapılır.
İkinci adım: Son kelimeleri karşılaştırın.
Kelimelerin sonundaki harflerin benzer olup olmadığına bakın. Ancak burada yalnızca yazılış benzerliğiyle yetinmeyin.
Üçüncü adım: Eklerin görevlerini inceleyin.
Örneğin iki kelimenin sonunda da çoğul eki varsa ve bu ek aynı görevde kullanılmışsa redif olabilir. Fakat biri iyelik eki, diğeri farklı bir görevde kullanılan başka bir ekse yalnızca biçim benzerliği nedeniyle redif diyemeyiz.
Dördüncü adım: Tekrarlanan kelimeleri kontrol edin.
Aynı kelime veya kelime grubu, dizelerin sonunda aynı anlam ve görevle tekrarlanıyorsa redif oluşturabilir.
Beşinci adım: Geriye kalan sesleri inceleyin.
Redifi ayırdıktan sonra geriye kalan ortak sesler varsa bunların kafiye oluşturup oluşturmadığını değerlendirin.
Bu yöntemi uygularken kendinize şu soruyu sorun: “Bu bölüm, kelimenin sonuna yalnızca benzediği için mi geldi, yoksa aynı dil bilgisel görevle mi kullanıldı?”
Cevabınız ikinci seçenekse redif olma ihtimalini değerlendirebilirsiniz.
5. REDİF TÜRLERİ VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR
Redifler, tekrar edilen dil unsuruna göre farklı biçimlerde karşımıza çıkar.
Ek halinde redif
Dize sonlarında aynı görevle kullanılan eklerin tekrarlanmasıyla oluşur. Çoğul ekleri, kişi ekleri ve bazı zaman ekleri, uygun örneklerde redif olabilir.
Örneğin:
Yollarda aradım izlerini,
Düşlerimde sakladım sözlerini.
Bu dizelerdeki kelimelerin son ekleri, görevleri bakımından incelenerek redif belirlenebilir. Burada önemli olan, yalnızca aynı harfleri görmek değil, eklerin kelimelere kattığı anlamı ve dil bilgisel işlevi değerlendirmektir.
Kelime halinde redif
Aynı kelimenin dizelerin sonunda tekrarlanmasıyla oluşur.
Örneğin:
Güzel günler gelecek elbet,
Bir umut doğacak elbet.
“elbet” sözcüğü iki dizede de aynı anlamda ve aynı görevde kullanıldığı için rediftir.
Kelime grubu halinde redif
Bazen yalnızca tek bir kelime değil, birden fazla kelimeden oluşan bir ifade tekrarlanır.
Örneğin:
Yolun sonu görünür bir gün,
Bütün dertler unutulur bir gün.
Burada “bir gün” kelime grubu aynı anlam ve görevle tekrarlandığından redif oluşturur.
Şunu da unutmamak gerekir: Şiirin biçimi, kullanılan dil ve kelimelerin cümledeki işlevi önemlidir. Her tekrarı otomatik biçimde redif saymak doğru bir yaklaşım değildir.
6. GÜNLÜK HAYATTAN REDİF: BİRİMİZ PLANI YAPAR, DİĞERİMİZ İNSANLARI DÜŞÜNÜR
Redifi yalnızca ders kitabının sayfaları arasında aramak zorunda değiliz. Günlük hayattaki tekrarlar da konuyu anlamak için eğlenceli bir başlangıç olabilir.
Diyelim ki bir arkadaş grubuyla hafta sonu planı yapıyorsunuz. Murat, bütün seçenekleri bir tabloya döküyor: ulaşım, bütçe, saat, mesafe ve hava durumu. Her ihtimale karşı bir B planı, hatta işler ters giderse kullanılacak bir C planı hazırlıyor. Bir noktada arkadaşları kahve içmek isterken Murat'ın elinde küçük çaplı bir lojistik operasyon dosyası oluşuyor.
Zeynep ise gruptaki herkesin fikrini soruyor. Bir arkadaşının kalabalıkta yorulacağını, diğerinin bütçesini aşmak istemediğini, bir başkasının da uzun zamandır görüşemedikleri için sohbet etmek istediğini hatırlıyor. Planın yalnızca uygulanabilir olmasına değil, herkesin kendini iyi hissetmesine de dikkat ediyor.
Bu iki yaklaşımın bir araya gelmesiyle hem mantıklı hem de keyifli bir plan ortaya çıkabilir. Üstelik aynı stratejik veya empatik yaklaşımı herkes gösterebilir; bunlar cinsiyete bağlı kesin özellikler değildir. İnsanların kişilikleri, deneyimleri, ihtiyaçları ve içinde bulundukları koşullar çok daha belirleyicidir.
Şimdi bunu redifle ilişkilendirelim. Bir şiirin sonundaki tekrarları incelerken de hem sistematik düşünmeye hem de bağlamı anlamaya ihtiyacımız vardır. Yalnızca harfleri saymak yetmez; kelimenin ne yaptığını, ne anlattığını da düşünmeliyiz.